PÜSKÜRTME YÖNTEMİ
Bir çok yönden, bu yöntem el yatırması yöntemiyle benzerlik gösterir. Püskürtme, düşük ve orta üretim düzeylerindeki CTP ürünlerinin üretimi için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde cam elyafı takviye malzemeleri ve katalizlenmiş reçineler, özel bir püskürtme tabancasıyla kalıp yüzeyine uygulanır. Bu tabanca, aynı zamanda uygun uzunluklarda kontinü elyaf takviye malzemelerini kırpmakta ve püskürtmeyle uygulanan reçineye katalizör karıştırma işlemini de yapmaktadır. Malzeme kalıp yüzeyine püskürtüldükten sonra, laminatın tamamen ıslanabilmesi ve reçinede kalan hava kabarcıklarının çıkartılabilmesi için rulolama işlemi yapılmalıdır. Kırpıılmış cam elyafı tabakalarının yanısıra, gerektiğinde dokuma veya kumaş gibi takviye malzemeleri de el yatırması tekniği kullanılarak laminat yapıs›ına eklenebilir. Kalsiyum karbonat ve alüminyum trihidrat gibi dolgu malzemeleri, püskürtme reçinesi içine üründen beklenen özellikleri geliştirmek, maliyeti düşürmek ve yangın/duman performansını artırmak üzere ilave edilebilir.
REÇİNELER
Püskürtme uygulamalarında genellikle, genel amaçlı ya da DCDP polyester reçineler kullanılmaktadır. istenildiği takdirde izoftalik polyesterler ve vinil esterler de kullanılabilir. Püskürtme yöntemiyle üretilmiş parçalar, genellikle oda sıcaklığında sertlefltirilir. Buna rağmen bazı durumlarda, hafif derecede dıştan ısıtma sertleşme sürecini hızlandırmak amacıyla kullanılır.
TAKVİYE MALZEMELERİ
Püskürtme yönteminde takviye malzemesi olarak, genelde 1,3 ile 2,5 cm. uzunluğunda kırpılmış cam elyafı kullanılmaktadır. Dolgu malzemesi kullanılmamış sistemlerde, cam elyafı takviyesi oranı ağırlıkça %20-35 arasındadır. Dolgu malzemesi kullanılmış sistemlerde, dolgu malzemesi kısmen takviye malzemelerinin yerini alır ve böylece son üründe kullanılmış elyaf takviye miktarı oranı ağırlıkça -20 arasında gerçekleşir. Püskürtme yönteminde uygulama beklentilerine göre farklı takviye malzemeleri kullanılabilir. Başlıca kullanılan takviye malzemeleri keçe, fitil dokuma, flerit, kumaş ve istenildiği şekilde elle yerleştirilebilen diğer malzemelerdir. Bunlara ek olarak el yatırmasına benzer şekilde, PVC ya da poliüretan köpük, kontraplak, oluklu paneller veya diğer yapı malzemeleri gibi ara malzemeler kullanılarak, sandviç konstrüksiyonlu laminatlar üretilebilir.
EKİPMAN
Temel olarak, iki çeşit püskürtme tabancası vardır. Katalizör enjeksiyon tabancaları (Tabanca içinde veya dışında hızlandırıcısı katılmış reçine ve katalizör karışımını sağlamaktadır.) ve çift kap sistemleri. Günümüzde en çok tercih edilen katalizör enjeksiyon tabancalarında, daha önceden hızlandırıcısı katılmış reçineye özel bir enjektör aracılığıyla katalizör ilave edilmektedir. Bu enjektör katalizörü ağırlıkça %0,5-2 oranında hassas olarak ölçebilmektedir. Çift kap sisteminde ise reçine iki kısma bölünür. Birinci kısımda polyestere katalizör katılırken, ikinci kısımda polyestere hızlandırıcı katılmaktadır. iki kısım aynı anda beraberce püskürtüldüğünde tabanca dışında birleşir ve kalıp üzerinde sertleşme reaksiyonu başlar. Püskürtme tabancaları ayrıca çalışma prensiplerine göre de ikiye de ayrılır. Havasız (basınçsız) ve hava püskürtmeli. Son zamanlarda en çok kullanılan tip havasız tabancalardır. Bu sistemler daha kontrollü püskürtme sağladığı ve uçucu organik bileşiklerin emisyonunu düşürdüğü için yaygınlaşmaktadır. Hidrolik basınçla özel nozullardan verilen reçine takviye malzemesini doygunluk noktasına getirecek şekilde, küçük damlacıklar halinde püskürtülmektedir. Hava püskürtmeli tabancalarda, tabanca içindeki reçineyi püskürtmek için basınçlı hava kullanılmaktadır. Her iki püskürtme tabancasında da, hava kontrollü motorlar aracılığıyla çalışan kırpıcılar, sürekli “döndürülerek alınan” fitil takviye malzemelerini istenilen uzunlukta kırpmaktadır. Bazı ticari püskürtme cihazları dakikada 11,3-13,6 kg. laminat işleme kapasitesine sahiptir.
KALIPLAR
El yatırması ve püskürtme gibi açık kalıplama yöntemlerinde kullanılacak olan kalıpların uygun tasarımı, CTP ürünün performansı, kullanım ömrü ve daha az yüzey işlem gereksinimi maliyetini düşürmesi açısından önemlidir. Kalıp yapım teknikleri el yatırması ve püskürtme yöntemleri için de genelllikle aynıdır. Kalıp yapımında en çok kullanılan malzeme, cam elyafı takviyeli plastiklerdir. Öncelikle model yüzeyine uygulanan kalıp ayırıcı ve jelkot ardından bu kompozit malzemeleri destekleyici nitelikte cam tülü ve keçe şeklinde cam elyafı takviyeleri uygun et kalınlğına ulaşılana kadar tabakalar halinde kat kat uygulanmaktadır. Cam elyafı tabakalarının işlenmesi esnasında, reçinenin jelleşmesi ve sertleşmesi için gerekli olan zamana dikkat etmek, özellikle dört veya beş kattan sonraki uygulamalarda, egzotermik reaksiyon ile açığa çıkan ısının kalıbı deforme etmemesi açısından önem taşımaktadır. Bazı uygulamalarda çelik levha veya alüminyum kalıplar da kullanılmaktadır.
PÜSKÜRTME YÖNTEMİ AVANTAJLARI
• Püskürtme yöntemi, çok çeşitli CTP ürünlerin üretiminde verimli olarak kullanılabilecek bir yöntemdir.
• El yatırması yönteminde olduğu gibi püskürtme yöntemi de, düşük maliyetli ve basit bir uygulamadır.
• Kompleks parça üretimine de elverişlidir.Püskürtme yöntemiyle üretilen parçaların boyutlarında sınırlama yoktur.
• El yatırmasına göre daha makine ağırlıklı bir üretim şeklidir. Bu da, açık kalıp üretiminin işçilik giderlerini düşürmektedir.
PÜSKÜRTME YÖNTEMİ DEZAVANTAJLARI
• Tek yüzü düzgün ürün. Arka yüzey, elyafın göründüğü kısım olup, pürüzlüdür.
• Ürünün kalitesi ve boyutsal toleranslarının doğru yapılabilmesi operatör becerisine dayanmaktadır.
• Reçine sisteminde uçucu kimyasal madde emisyonu (sağlığa zararlı gaz çıkışı) söz konusudur.
• Reçinenin meydana getireceği çekme, özel tasar›m gerektirebilir.
• Birim ürün başına işgücü el yatırması yöntemine oranla daha düşük olmakla birlikte, diğer yöntemlere oranla daha yüksek kalmaktadır.
PÜSKÜRTME YÖNTEMİ UYGULAMALARI
Bu yöntemle üretilen tipik ürünler tekne gövdeleri, otomobil ve kamyon gövde panelleri, yüzme havuzları, korozyon dayanımlı ürünler, elektrikli ev aletleri, havalandırma kanallarıdır.